Een notabel kookboekje uit 1514 is eind oktober verschenen bij uitgeverij Sterck & De Vreese.
EEN NOTABEL BOECXKEN VAN COKERYEN rolde in 1514 van de persen.
Het is het oudste gedrukte kookboek van de Lage Landen in het Middelnederlands. Drukker Vander Noot vertaalde voor dit kookboekje recepten uit de Franse bestseller de Viandier, het eerste Franse gedrukte kookboek uit 1486. Deze Nederlandstalige uitgave had veel invloed op latere kookteksten in de zestiende eeuw.
De kern van de uitgave bestaat uit 175 keukenrecepten, hertaald in soepel Nederlands. Ik
bewerkte 30 recepten voor de kookliefhebber van nu, zoals de ‘venezoen’
van wildzwijn, de ‘moertroel’ van konijn, de ‘bipeper van kreeft’,
diverse ‘vegan’ vastengerechten en de specerijenwijnen ‘clareit’ en
‘hypocras’.
Hieraan gaat achtergrondinformatie vooraf over rederijker Thomas vander Noot, de eerste drukker die in Brussel publiceerde in de volkstaal van de stad, het Nederlands. Hij vertaalde artesteksten ofwel kennisteksten voor ambachtslieden en intellectuelen, zoals kooplieden, artsen, vroedvrouwen, apothekers en weetgierige leken. Naast dit kookboek publiceerde Vander Noot onder meer een gezondheidsleer, die uitgaat van de principes van de klassieke temperamentenleer. Met een gezonde voeding kon men ziekten voorkomen en genezen.
Daarna besteed ik aandacht aan het dagelijks leven in Brussel in de Bourgondisch-Habsburgse tijd: de marktplaatsen in de stad voor de boodschappen, de herkomst van ingrediënten uit het kookboek en de maaltijdgewoontes.
Archeoloog Sebastiaan Ostkamp leidt in het laatste inleidende hoofdstuk de lezer binnen in de wereld van het kook-, eet- en drinkgerei van die dagen, zoals lepels, messen, kookpotten, mosterdpotten, bekers en baardmankruiken. Hij plaatst deze archeologische vondsten binnen de veranderende eet- en leefcultuur van die tijd.
In 1994 bezorgden de Vlaamse Ria Jansen-Sieben en ik al een summiere tekstuitgave. De tekst in gotische letter hebben wij toen omgezet in leesbare tekst in het Middelnederlands, voorzien van woordverklaringen.
Die transcriptie is ondergebracht in de basisbibliotheek van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren (DBNL).
Norbert Mergen schreef een lovende boekrecensie over dit Notabel kookboekje .
Marleen Willebrands, met medewerking van Sebastiaan Ostkamp, Een notabel kookboekje uit 1514. Feestelijk tafelen in de latte middeleeuwen. Uitgeverij Sterck & De Vreese 2025.
NB Mijn website kookhistorie.nl is tijdelijk offline
